Socialisme en symbolisme

 

Het socialisme

Al bij de tachtigers Herman Gorter en Frederik van Eeden zien we op een gegeven moment in hun leven belangstelling voor het opkomend socialisme. Over die opkomende arbeidersbeweging schreef Gorter bijvoorbeeld het volgende gedicht:

Stort, o arbeiders, u diep in de zee

Stort, o arbeiders, u diep in de zee
der wereld, hebt de menschheid lief, meer dan
u zelf, uw vrouw, uw kindren. Hebt de menschheid
lief, en het socialisme dat er in komt.
Geeft u daaraan met heel uw ziel, uw hart:
Wilt daarom leven en wilt daarom sterven.
Bedenkt: van u hangt 't af of de wereld wordt
Vrij.
Stort u daarom midden diep in de zee
der wereld.

RholstHenriëtte Roland Holst (1869 – 1952)
(link biografie)

Ook in het werk Henriëtte Roland Holst vinden zien we haar voorkeur voor het socialisme terug. Op 27-jarige leeftijd werd Roland Holst lid van de SDAP. Voor deze partij zal zij jaren actief blijven. Ze heeft op een gegeven moment lang getwijfeld tussen het communisme en de parlementaire democratie. Als zij in 1921 Rusland bezoekt, raakt ze enorm teleurgesteld in het communisme en is haar keuze gemaakt. Haar werk wordt daarna bovendien steeds religieuzer.

Een andere schrijver die zich sterk verbonden voelde met de arbeidersklasse is Herman Heijermans. Heijermans is vooral bekend geworden door zijn sociaal bewogen toneelstukken. Over Heijermans later meer.


 

Het symbolisme

Symbolisten moeten niets hebben van het positivisme. Zij aanvaarden het l’art pour l’art principe zoals we dat kennen van de tachtigers en wijzen het naturalisme af. Kunst staat bij hen los van elk maatschappelijk nut.
De wereld is chaotisch en een weerslag van een andere wereld. Dagelijkse dingen worden gezien als symbolen voor iets van een hogere orde. Bij veel dichters zien we na de tachtigers een religieuze en geestelijke verdieping, maar ook socialistische idealen komen vaak aan de orde.

De belangrijkste Nederlandse symbolistische schrijvers waren P.C. Boutens en J.H. Leopold. Boutens (1865 – 1925) vertaalde veel werken uit de klassieke oudheid. Vooral de ideeën over de eeuwige schoonheid van Plato boeiden hem. Door middel van de liefde kunnen we volgens hem doodringen tot de wereld van de verborgen schoonheid die we voor onze geboorte wel gekend zouden hebben.
Hij schreef diverse dichtbundels, bewerkte de middeleeuwse Beatrijslegende en vertaalde werk van de Perzische dichter Omar Khayyan

 

J.H. Leopold schreef veel over vereenzaming en vervreemding. Hij is in zijn werk bezig met de vraag of er iets ‘hogers’ is, of er een andere werkelijkheid dan de zichtbare is. Hij hoopt die andere wereld in ieder geval met zijn gedichten te bereiken. Evenals Boutens vertaalde Leopold poëzie van Omar Khayyan

De wereld gaat en gaat, als lang na dezen 
mijn roem verging, mijn kennis hooggeprezen. 
Wij werden vóór ons komen niet gemist, 
na ons vertrek zal het niet anders wezen. 

Vertaling kwatrijn van Omar Khayyam door J.H.Leopold

 

=> Herman Heijermans

 

 

 

 

 

 

 

 

Boutens Vrede
Daar blijft een zegen dien de ziel
Nog maar aan levens einder ziet:
Daar zweeft een dauw die nimmer viel,
In 't avondlijk verschiet:
Vóordat de hemel guldt en roodt
Rijst uit het klare kimmediep
Het zeil van die nabije boot
Die nimmer binnenliep:
O vreê waarvan de heete dorst
Al koeler laaft dan aardschen bron,
Ik weet, gij daalt niet in mijn borst
Dan met de laatste zon.