Geestelijke literatuur

middeleeuwen

 

In de loop van de middeleeuwen werd het katholicisme steeds belangrijker en worden Germaanse natuurgodsdiensten verdreven. Rond 1000 maakt het katholicisme een enorme bloei door.
In kloosters worden door monniken talloze teksten vervaardigd met het doel op te roepen tot een vromer  leven en het ware geloof te verkondigen. 

De volgende genres (het lied komt later) komen hier aan de orde:

  • Legenden
    Een legende is een religieus verhaal met een historische kern, maar berust verder op veel fantasie en wonderen komen regelmatig voor.
    Bekend zijn de Marialegenden die ter ere van Maria zijn geschreven. Telkens blijkt dat het goed met je komt, als je maar op Maria blijft vertrouwen. Beatrijs is hiervan de beroemdste.
    Beatrijs verlaat het klooster om met haar minnaar samen te leven. Als hij haar verlaat, belandt zij in de prostitutie. Als zij na veel omzwervingen terugkeert naar het klooster, blijkt Maria al die tijd haar plaats in het klooster te hebben ingenomen.

Tekst Beatrijs

Beatrijs2
Link moderne vertaling Beatrijs Willem Wilmink
  • Exempelen
    Een exempel (letterlijk voorbeeld) is een kort verhaal om het publiek te overtuigen van het geloof en om het gegeven voorbeeld na te laten volgen. 
Een fragment uit een exempel: 
Van enen clerc die die duvel sach sitten in die kerke mit enen inthorn an sinen halse ende 
screef der menschen sonden. 
Te Toledo was enen clerc, een dyake, die gode diende ende onser liever vrouwen maria.
Het ghebuerde eens op eenre tijt inder kerken onder den heiligen dienst der missen,
dat dese clerc sach, dat die duvel sat in een veynster vander kerken ende hi hadde
een inthoorn an sinen hals ende sat ende screef alle die ijdel woerden, diemen inder
kerken sprac. Ende sonderlinghe screef hi op dat pas dat twie vrouwen te samen spraken.
Ende doe hem den brief ten lesten te cleyn viel, so woude hise mit sinen tanden recken
ende het ontghinc hem wtten tanden ende hi sloech sijn hoeft teghen die muer dattet
seer lude clapte. Doe dese clerc dit hoerde ende sach, doe wort hi seer lude lachende,
so dattet den volc seer verwonderde diet saghen, wat den clerc letten mochte, want
nyement en sach den duvel dan hi alleen.’ Om deze oneerbiedigheid werd hij afgezet,
maar op zijn smeeken kwam Maria hem te hulp en gaf hem in den slaap den ‘brief’,
waardoor hij zich rechtvaardigen kon.
Korte samenvatting:
Het verhaal van een klerk(geestelijke) die de duivel met een inktkoker om zijn nek in 
de kerk zag zitten en die (duivel) schreef de zonden van de mensen op.
De duivel noteerde waar twee vrouwen in de kerk over zaten te roddelen. Toen het stuk
papier te klein werd, probeerde hij het met zijn tanden uit te rekken.De brief
ontglipte hem en hij sloeg met zijn hoofd tegen de muur. Dat gaf een harde klap
waardoor de klerk zeer hard moest lachen. De klerk werd hierom uit zijn ambt gezet.
Maar Maria gaf hem een brief waarmee hij zijn gedrag tegenover de bisschop kon
verklaren en de klerk mocht zijn werk hervatten.

 Nog een een exempel:
 Ene scone exempel van eenen jonghen kinde ende van haren scoelmeester

  • Mystiek
    Onder mystiek verstaan we het streven om door gebed, meditatie, onthouding en soms zelfkwelling te komen tot het opgaan in God. Het zich één voelen geeft de grootste verrukking, de extase. Onze belangrijkste schrijfster op dit gebied is Hadewych. Zij beschrijft in haar werk haar mystieke ervaringen.
Fragment uit het eerste visioen van Hadewijch.
Op die geweldige stad zat diegene die ik zochte ende daar ik een met hadde begeerd
te zine gebrukelijke*
.  Zine vorme was onzeggelijke eniger redenen. Zine hoofd
was groot ende wijd ende kersp van witter varwen, ende was gekroond met ere krone,
die geleek ene stene, die heet sardonius, ende heeft drie varwen: zwart, wit ende
rood. Zine ogen waren aan te ziene wonderlijke onzeggelijk, ende alle dink trekkend
e in hem in Minnen*
. Daar en mag ik niet af te woorde bringen. Want die ontellijke
grote schoonheid ende overzoete zoetigheid van die werdelijke, wonderlijke aanschine,
dat benam mi alle redene van hem in gelikenessen. Ende mijn lief gaf mi hemzelve in
verstannesse zijnszelfs ende in gevoelne. Maar doen ik en zag, doen viel ik hem te
voete, want ik bekinde dat ik al die weg te hem was geleid*.
- *daar ik een met hadde begeerd te zine gebrukelijke = met wie ik me in genot had
willen verenigen - *ende alle dink trekkende in hem in Minnen. = en alles in liefde tot zich
trekkende. - *want ik bekinde dat ik al die weg te hem was geleid. = want ik besefte dat
ik tijdens die hele tocht naar hem was geleid
.
Teksten visioenen Hadewych

 

=> Het toneel in de middeleeuwen

 

 


Hadewych


Liedje over machtsstrijd tussen Paus en Keizer in de middeleeuwen over de benoeming van bisschoppen: de investituurstrijd